Tế bào gốc ở VN: Đi sau, chưa hẳn đã thua thiệt

PGS.TS Phan Toàn Thắng, một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tế bào gốc (TBG), hiện đang làm việc tại ĐH Quốc gia Singapore và là đại diện của CellResearch Corporation trao đổi với phóng viên VietNamNet về những tiến bộ và bước đi phù hợp trong lĩnh vực TBG ở Việt Nam.

VN bắt đầu có công nghiệp tế bào gốc

- Ông đánh giá như thế nào về tình hình phát triển TBG ở VN khoảng 3 năm nay?

- Lĩnh vực tế bào gốc 3 năm trở lại đây đã tạo thành một nền công nghệp mới cho Việt Nam - công nghiệp TBG, phục vụ nhu cầu trong nước, trong tương lai có thể xuất khẩu và tạo ra công ăn việc làm chất lượng cao.

Việc ra đời ngân hàng tế bào gốc đầu tiên ở VN và có khả năng đứng vững khi thương mại hoá cho thấy một mốc tiến bộ của lĩnh vực này. Ngoài ra các hoạt động khác như sử dụng công nghệ tế bào gốc ứng dụng vào việc chăm sóc bệnh nhân bị tổn thương, chăm sóc sắc đẹp công ty Cổ phần Sinh học và y học tái tạo FBM đang triển khai... Một số hoạt động khác trên lĩnh vực nghiên cứu TBG như ở ĐHQG TP.HCM, ĐH Y Hà Nội, Học viện Quân Y.... đều có những nghiên cứu có khả năng ứng dụng cao, có ý nghĩa thực tiễn, được phản hồi tích cực.

Đây là những tín hiệu rất tốt cho thấy TBG ở VN đã có sự quan tâm tích cực từ chính phủ, người dân, nhà khoa học, doanh nghiệp. Chúng ta đã có ít nhiều văn hoá kinh doanh, nghiên cứu TBG ở VN.

- Bắt đầu từ những năm 90, nhưng vì sao đến nay chúng ta mới có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này?

- Khoảng độ 3 năm lại đây vì chúng ta có hệ thống hơn, nguồn nhân lực phát triển hơn, nguồn kinh phí được đầu tư nhiều hơn khi có sự quan tâm thúc đẩy từ chính phủ và doanh nghiệp. Đặc biệt nhiều nghiên cứu công nghệ tế bào gốc đã đưa vào ứng dụng; nhiều nghiên cứu đang được tiếp tục triển khai đã làm nên phong trào nghiên cứu ứng dụng TBG. Đó là những yếu tố để các nhà khoa học nghiên cứu tế bào gốc có đà hơn trong lĩnh vực này.

Đã có phong trào nghiên cứu TBG ở VN trong 3 năm trở lại đây.
Ảnh: Ng.Huyền, V.Giang

Trước đó, từ năm 1994 chúng ta đã bắt đầu với một số nghiên cứu nhưng hiệu quả chưa cao về mặt ứng dụng như công nghệ nuôi cấy tế bào gốc từ biểu bì da điều trị cho bỏng vào những năm 90.

Đã có sản phẩm thương mại

- Có những ý kiến cho rằng chúng ta đang có những nghiên cứu tế bào gốc lặp lại những nghiên cứu đã lâu của nước ngoài là một sự lãng phí?

- Có một số vị chuyên gia trong nước khi trò chuyện bộc lộ những quan điểm rất giáo điều. Họ bắt phải lặp lại những thí nghiệm A, B, C đã cũ rích trên thế giới. Tôi chỉ hỏi tại sao các anh phải làm thế? Họ bảo, vì đi sau, mình phải lặp lại để chứng tỏ mình cũng làm được như thế giới. Tôi hỏi lại, mức thu nhập VN rất thấp so với các nước công nghiệp phát triển nhưng các anh có sử dụng những cái laptop, cái di động cách dây cả chục năm không hay sử dụng những thành tựu công nghệ mới?

Vì công nghệ lạc hậu mà lặp lại những thí nghiệm của họ cách đây 20 năm là tư duy rất kì lạ, chắc chắn sẽ kìm hãm sự phát triển!

- Cách đi hiện nay của VN trong lĩnh vực TBG đã phù hợp chưa?

Tôi không dám nhận xét gì về các nhóm khác, nhưng những nhóm tôi hợp tác, đã có sản phẩm thương mại, được đón nhận như ngân hàng MekoStem, FBM thì theo tôi là đúng hướng.

- Theo PGS, vị trí chúng ta đang ở đâu trong lĩnh vực TBG?

- Rất cần xác định vị trí. Chúng ta ít tiền, ít người cũng cần xác định. Cần nhìn rõ mình đang ở đâu, có ưu thế gì, yếu thế gì, nhược điểm gì thì mới có thể hướng đi đúng. Đừng ngồi kêu khó khăn vì bất cứ lúc nào cũng có khó khăn. Cái quan trọng là làm sao có cách làm không bị khó khăn ấy kìm hãm.

Hiện nay chúng ta có ít tiền, ít người nhưng tôi tin đủ để có hướng đi phù hợp chứ không phải không làm được. Theo tôi, cần có hướng đi sát thực tế. Đưa TBG vào ứng dụng, kinh doanh. Làm gì cũng phải nhìn vào hiệu quả, lợi nhuận.

Đi từ dưới lên

- Singapore chỉ đi trước chúng ta một vài năm nhưng có một khoảng cách lớn với chúng ta trong lĩnh vực TBG?

- Đúng là Singapore chỉ bắt đầu trước chúng ta 4,5 năm. Ban đầu, họ cũng chỉ có một số ứng dụng như sử dụng TBG tạo máu đìêu trị cho bệnh nhân bị ung thư, dùng TBG da điều trị cho bệnh nhân bị bỏng và chấn thương, mất da... hiện chúng ta đang có. Họ thực sự đẩy mạnh từ năm 2000 trở đi.

Singapore họ khác chúng ta, bài học của họ khó mà áp dụng được vì họ có rất nhiều tiền, mức độ toàn cầu hoá của họ rất cao. Mô hình phát triển nghiên cứu khoa học của họ là mời các chuyên gia nước ngoài đến làm việc. Ví dụ, họ sẵn sàng bê cả phòng thí nghiệm lớn của Mỹ qua Singapore và đưa một khoản tiền lớn để hỗ trợ kinh phí. Kết quả nghiên cứu sẽ là của chung. Đây là cách đi tắt đón đầu rất nhanh và hợp lí.

Chúng ta cũng đi tắt khi tiếp thu, chuyển giao công nghệ những thành công các nhà khoa học trên thế giới đã làm nhưng chưa đón đầu được mà chỉ đi từ dưới lên (khác với Singapore họ đi từ trên xuống) vì nhiều yếu tố: thiếu điều kiện về nhân lực và kinh phí là hai yếu tố chính.

Nghiên cứu TBG ở MekoStem. Ảnh: H.H

- Bằng kinh nghiệm từng làm việc với Mỹ, Singapore... theo ông cách nào để rút ngắn khoảng cách trong lĩnh vực này giữa VN và thế giới?

- Có thể chia TBG thành hai nhóm, nhóm nghiên cứu TBG khoa học cơ bản (KHCB) và nhóm sử dụng công nghệ TBG vào ứng dụng. Nghiên cứu TBG về KHCB thì các quốc gia mạnh như Mỹ, Nhật họ đã có nền tảng hàng trăm năm, cơ sở hạ tầng và nhân lực của họ đều có bề dày kinh nghiệm.

Nếu đặt kì vọng đuổi kịp các nước tiến bộ về nghiên cứu TBG theo hướng KHCB thì cực khó. Nhưng theo hướng ứng dụng công nghệ TBG để đưa vào điều trị thì chúng ta có nhiều khả năng rút ngắn khoảng cách thời gian và phát huy xích gần các nước.

Đi sau, chúng ta sẽ có cái lợi là tránh được những thất bại của người đi trước. Ví dụ việc ra đời ngân hàng TBG MekoStem, là nơi lưu giữ cả TBG màng dây rốn và máu dây rốn. Trong khi đó, các nước phát triển trước đây chỉ có ngân hàng lưu giữ máu dây rốn và gần đây mới lưu giữ thêm màng dây rốn.

Như vậy, xét về việc lưu giữ TBG dây rốn thì VN không còn khoảng cách so với các nước. Kết hợp cả hai cái chung một ngân hàng thì chúng ta giảm được rất nhiều chi phí.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang